Al jarenlang wijst de Batavia met de steven richting zee. Maar zelfs een klassieke kolos kan niet blijven teren op oude roem. Terwijl aan boord de luiken dichtgaan, opent het sleutelmoment aan de overkant anderzijdse vensters. Tijdens een monumentaal verjaardagsfeestje waarin het jonge Flevoland een scharnierpunt is.
Op een kronkelig weggetje in het uiterste zuidoosten van de Noordoostpolder rijdt een smetteloze auto. Vanaf de achterbank staart gedeputeerde Sjaak Simonse licht schuldbewust uit het raam. De suikerbieten die misschien wel mild wuivend aan hem voorbijtrekken, zetten hem stil bij het pad dat hij heeft afgelegd. Zeker als de auto parkeert op het terrein van een oude lichtwachterswoning en hij bij de beheerders over de drempel stapt. “Ik zei tegen mezelf: Sjaak, je moet je eigenlijk schamen,” vertrouwt hij het besloten gezelschap van monumentenmedewerkers, vertegenwoordigers uit de cultuursector en overheden toe. “Ik woonde al jarenlang in dit gebied toen ik eindelijk voor de eerste keer op Schokland was. En nu zat ik hier aan de keukentafel bij deze mensen en hoorde ik het verhaal rond oud-Kraggenburg, waar binnenkort ook een heel mooie documentaire over verschijnt. Ik was diep onder de indruk.”
Op reis met de minister
Net zozeer als minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap Rianne Letschert, die op deze vrijdagavond speciaal naar de Lelystadse kade is gekomen voor de landelijke opening van Monumentendag in Flevoland. Mede mogelijk gemaakt door de VriendenLoterij. Een primeur voor de provincie, want nooit eerder werd de startbijeenkomst gehouden in een volledige regio. “Als ik nog iemand zou zoeken om alle promofilmpjes voor dit weekeinde in te spreken, weet ik wel wie ik zou vragen, Sjaak,” zegt ze bewonderend. “Een prachtige toespraak. Maar ik heb zelf ook een speech voorbereid. Zonder AI, kan ik u zeggen,” glimlacht ze fijntjes, om zichzelf niet veel later abrupt te onderbreken. “Het beweegt hier,” rilt de minister even, terwijl ook het houtwerk aan de overzijde kreunt en steunt. Al snel hervindt ze op vaste toon haar evenwicht. “Ik nodig u uit om uw ogen dicht te doen en u voor te stellen dat u op reis gaat…”
De kiekendief en het monumentenmeisje
Aan de kade ligt het kleine schip MS Waddenzee al klaar om uit te varen. Een paar kilometer ver, richting het Wortmangemaal bij de dijk. Maar langs het pad bij Kraggenburg wenken in dit tweede weekend van september ook de suikerbieten en vanaf het polderland wiekt een kiekendief naar boven. Een bevlogen en geanimeerd verteller, met op zijn rug de nieuwsgierige jongedame Olivia. Hun verkenningstocht is voor alle bezoekers en voorbijgangers te volgen op een groot scherm. Over het Urker Kerkje aan de Zee, langs Kraggenburg, schouwburg De Meerpaal in Dronten en cultureel centrum De Kubus in Lelystad en kerkcentrum Goede Rede in Almere voert de vlucht naar kunstzinnige broedplaats De Verbeelding in Zeewolde. De hemelse tonen klinken Olivia duidelijk als muziek in de oren. Op alle zeven locaties pikken de kiekendief en zijn monumentenmeisje een sprankelend souvenirtje mee. In Lelystad aangekomen stapt Olivia in een gedaante van vlees en bloed achter de coulissen vandaan om die zeven letterwoorden in een lichtende lijn naast elkaar te zetten. “Ruimte, Erfgoed, Tijd, Veerkracht, Innovatie en Eigenheid. RETVIGE,” vat ze vragend samen. Die boodschap klinkt nog het meest als een mysterieus noodsignaal van Batavia’s verre zusterschip op de Barentszzee, maar de schijnbare haviksogen van gedeputeerde en loco-commissaris van de Koning Jan Klopman ontcijferen het raadselbegrip zonder blikken of blozen. “Ik denk dat ik het weet. Veertig! Want Flevoland bestaat veertig jaar! Net als Open Monumentendag!”
Zwierig op een rij
Een grote gouden sleutel wordt omgedraaid in het slot van een massieve kluis. Het publiek juicht feestelijk en het achtergrondkoor op het podium valt de bezoekers bij. Ook minister Letschert haakt vrolijk in, met haar ene hand op de schouder van Jan Klopman en de andere rond hedendaags cultuurcoryfee Janny van der Heijden. Helemaal in de sprekende stijl van volkszanger Yves Berendse, die met zijn eindeloze enthousiasme avond aan avond heen en weer deint in de tijd. “Zeven monumenten zet ik samen op een rij / veertig jaren Flevoland ja dat zijn wij!” Een polderland als uit een zwierig zeemanslied.
Vastgelegd verleden
De stuurman van de vertrekkende veerboot houdt zijn roer liever recht. Tegen de donkere hemel laveert de scheepsleider de MS Waddenzee uit de schaduw van de achterblijvende Batavia. Voor de bezoekers is hun reis door monumentenland, maar het boegbeeld van de Lelystadse kust wacht nog om van wal te steken. Over een week pas is de uitvaart. De laatste tocht over het water. Toch wordt geschiedenis hier niet ten grave gedragen. Over een paar maanden keert de Batavia naar verwachting alweer terug in veilige haven. Daar wordt het verleden voorgoed vastgelegd op het droge. Met op een dag nog eens een echte gouden eeuw voor de boeg.