Hoe bouw je woningen die niet alleen betaalbaar zijn, maar ook bijdragen aan gezondheid, ontmoeting en duurzaamheid? Met die vraag houdt architect, onderzoeker en docent Rashid Rashidi zich al jaren bezig. Vanuit zijn werk als architect, in het onderwijs en in de praktijk bij verschillende wooninitiatieven in Flevoland kijkt hij naar de toekomst van wonen.
Volgens hem draait het gesprek over woningbouw nog te vaak om geld. Natuurlijk zijn kosten belangrijk, maar een woning is volgens hem meer dan een financieel plaatje. "De vraag is vaak: wie gaat het betalen? Maar veel maatschappelijke opbrengsten zie je pas jaren later terug."
Meer dan alleen geld
Rashidi ziet dat veel plannen vooral worden beoordeeld op financiële haalbaarheid. Daardoor raken andere voordelen soms ondergesneeuwd. Denk aan een woonomgeving die ontmoeting stimuleert, eenzaamheid helpt voorkomen of beter is voor mens en omgeving.
Om die bredere blik zichtbaar te maken werkte hij mee aan het boek Ontwerpen aan waardenrijke woongebouwen. In het boek beschrijven de auteurs drie soorten waarde die volgens hen belangrijk zijn bij woningbouw: financiële, sociale en ecologische waarde.
Daarbij ontwikkelden zij een nieuw verdienmodel dat laat zien hoe die verschillende waarden samen bekeken kunnen worden. Het verdienmodel is niet bedoeld om keuzes automatisch uit te rekenen, maar om het gesprek breder en integraler te maken. "Ontwikkelaars rekenen vooral met financiële waarde. Sociale en ecologische waarde nemen zij vaak niet mee."
Volgens Rashidi worden daardoor keuzes vaak gemaakt op basis van de korte termijn, terwijl de maatschappelijke baten voor bewoners en de samenleving pas later zichtbaar worden.
Wat is de waarde van ontmoeting?
Een goed voorbeeld zijn de gezamenlijke ruimtes in woongebouwen. Denk aan een ontmoetingsruimte, een gezamenlijke tuin of een entree waar bewoners elkaar gemakkelijk kunnen tegenkomen. Bij bezuinigingen verdwijnen dit soort voorzieningen vaak als eerste uit een plan. Toch kunnen ze volgens Rashidi veel betekenen voor de leefbaarheid van een buurt. Voor zijn onderzoek keek hij naar manieren om de waarde van ontmoeting en gezondheid beter zichtbaar te maken. Een woonomgeving waarin mensen elkaar kunnen ontmoeten, kan volgens hem bijdragen aan minder eenzaamheid en meer betrokkenheid tussen bewoners.
Samen bouwen aan een leefomgeving
Die gedachte ziet Rashidi ook terug in de CPO-projecten in Flevoland waarbij hij betrokken is. Bij collectief particulier opdrachtgeverschap ontwikkelen toekomstige bewoners samen hun woonomgeving.
Zo merkt Rashidi bij projecten in Zuiderhage, Lelystad, dat bewoners anders kijken naar wonen dan in traditionele nieuwbouwprojecten. Zo kiezen sommige groepen liever voor een gezamenlijke moestuin of een ontmoetingsruimte dan voor grote privétuinen.
"De woning staat niet centraal, maar de leefomgeving die je samen vormgeeft."
Volgens hem laat dat zien dat veel mensen behoefte hebben aan een buurt waar ruimte is voor contact en wederkerigheid. Niet alleen de woning telt, maar ook de omgeving daaromheen.
Waarom Flevoland zo belangrijk is
Volgens Rashidi komen veel grote maatschappelijke vraagstukken juist in Flevoland samen. De provincie staat voor een flinke woningbouwopgave, terwijl er tegelijkertijd uitdagingen zijn op het gebied van energie, het elektriciteitsnet, stikstof en drinkwater. Daarom noemt hij Flevoland vaak als voorbeeld wanneer hij hierover praat met collega's en studenten.
"De komende twintig jaar zou het eigenlijk over Flevoland moeten gaan."
Volgens hem zijn er in Nederland nog maar weinig plekken waar zoveel ruimte is om nieuwe woongebieden te ontwikkelen. Dat biedt kansen om verschillende opgaven vanaf het begin met elkaar te verbinden. Volgens Rashidi vraagt dat om een andere manier van denken. Niet ieder probleem afzonderlijk oplossen, maar kijken hoe wonen, energie, natuur en leefbaarheid elkaar kunnen versterken.
Betaalbaar én iets om trots op te zijn
Als hij vooruitkijkt, komen twee onderwerpen steeds terug: betaalbaarheid en schoonheid. Voor hem gaat schoonheid niet over luxe, maar over kwaliteit. Hij verwijst naar oudere woonwijken waar veel aandacht was voor de uitstraling van gebouwen, entrees en de openbare ruimte. Daardoor ontstonden buurten waar mensen zich thuis voelden en trots waren op hun woning.
Volgens Rashidi hoeven betaalbaarheid en kwaliteit elkaar niet in de weg te zitten. Wonen is volgens hem een basisbehoefte. Daarom moeten we niet alleen kijken naar wat een woning vandaag kost, maar ook naar wat een woonomgeving op de lange termijn oplevert voor bewoners en de samenleving. Want uiteindelijk gaat woningbouw niet alleen over huizen bouwen. Het gaat over de vraag hoe we samen willen wonen en leven.